ΑΠΟΨΕΙΣ print PDF
09/09/2015

Η Επιλογή Σπουδών στην Περίοδο της Κρίσης

Η Επιλογή Σπουδών στην Περίοδο της Κρίσης


Η οικονομική κρίση που βιώνει η χώρα μας είναι μια από τις πιο δεινές κρίσεις στον ανεπτυγμένο κόσμο από το 1929. Οι ραγδαίες εξελίξεις με την περιδίνηση της χώρας σε δύσκολες οικονομικές ατραπούς από τα μέλη του 2009, επέδρασαν στην εμπέδωση ενός κλίματος αβεβαιότητας τόσο στην οικονομική ζωή όσο και στις εκαπιδευτικές αποφάσεις. Οι αποφάσεις που αφορούν την επιλογή της συνέχισης των σπουδών ή και της κατεύθυνσης των σπουδών βασίζονται στα άμεσα και έμμεσα κόστη της εκπαίδευσης, ενώ καίριο ρόλο παίζουν οι προσδοκίες για επαγγελματική αποκατάσταση. Στα ελληνικά πανεπιστήμια το οικονομικό κόστος είναι ανεξάρτητο από την ειδίκευση ενός φοιτητή, όμως τα βραχυπρόθεσμα καιμακροπρόθεσμα οφέλη διαφέρουν.
Η επίδραση της κρίσης στην εκπαίδευση είναι πραγματική και ραγδαία. Οι δημόσιες δαπάνες στην εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια μειώθηκαν κατά 40% καθώς επίσης και περισσότερα από 100 σχολεία έκλεισαν. Από το 2009 και ύστερα, κλείσανε ακόμα και Τμήματα Πανεπιστημίων.
Σε πρόσφατη μελέτη μου με το συνάδελφο Σοφοκλή Γούλα από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας εξετάσαμε την επίδραση της οικονομικής κρίσης στις προτιμήσεις των υποψηφίων για την επιλογή σπουδών, όπως δηλώθηκαν στα μηχανογραφικά του δελτία. Μελετώντας δεδομένα από το 2003 έως το 2011, συγκρίναμε το ποσοστό των υποψηφίων που δήλωσαν σχολές συγκεριμένων ειδικοτήτων πριν καθώς και στα πρώτα χρόνια της κρίσης.
Τα αποτελέσματα μας δείχνουν δύο πράγματα. Πρώτον, οι υποψήφιοι προτιμούν διαχρονικά ειδικότητες με μεγαλύτερη επαγγελματική ασφάλεια. Ιατρικές, φαρμακευτικές και νομικές σχολές εμφανίζουν άνοδο στη δημοφιλία τα πρώτα χρόνια της κρίσης. Ταυτόχρονα, η ήδη υψηλή δημοφιία νοσηλευτικών και λοιπών παραϊατρικών ειδικοτήτων υγείας αυξάνεται 26 τοις εκατό. Είναι πιθανό οι νέοι να έχουν στο μυαλό τους την σχετικά εύκολη εύρεση εργασίας σε αυτά τα επαγγέλματα στο εξωτερικό ύστερα από την ολοκλήρωση του πτυχίου. 
Δεύτερον, καθώς η ψαλίδα στις οικονομικές απολαβές αποφοίτων οικονομικών και ανθρωπιστικών ή κοινωνικών επιστημών μειώνεται στην κρίση, η διαφορά στη δημοφιλία των αντίστοιχων σχολών μειώνεται επίσης. Ειδικότερα, η δημοφιλία ανθρωπιστικών σχολών αυξήθηκε κατά 26 τοις εκατό μετά το 2009, ενώ εκείνη των σχολών διοίκησης επιχειρήσεων υποχώρησε κατά 26 τοι εκατό. Επίσης η ζήτηση για σχολές Ψυχολογίας αυξήθηκε κατά 50% δεδομένου ότι η οικονομική κρίση επηρέασε την ψυχική υγεία του μέσου Έλληνα ο οποίος αύξησε τη ζήτηση για υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Μείωση στη ζήτηση παρουσιάστηκε επίσης στου Τομείς της Εκπαίδευσης πιθανόν λόγω παγώματος διορισμών και στη Δημοσιογραφία. Η ύφεση συμπίεσε τα εισοδήματα από εργασία αποφοίτων όλων των ειδικοτήτων, μειώνονταν έτσι το προσδοκώμενο όφελος κάποιου που θα επένδυε παραπάνω χρόνο και κόπο σε ένα απαιτητικό πτυχίο.
Οι προτιμήσεις των υποψηφίων σχηματίζονται με βάση τις οικονομικές προσδοκίες. Οι προσδοκίες αυτές αφορούν τις επαγγελματικές προοπτικές, την ανεργία και την υποαπασχόληση του κάθε ενός κλάδου λίγα χρόνια μετά. 
Σε καιρούς μεγάλης οικονομικής ανασφάλειας, είναι αξιοσημείωτη η προτίμηση για επαγγέλματα με σίγουρο εισόδημα από νωρίς. Για παράδειγμα, αν κοιτάξουμε την δημοφιλία στρατιωτικών σχολών πριν καθώς και στα πρώτα χρόνια της πρόσφατης κρίσης στη χώρα μας θα παρατηρήσουμε ότι ακολουθεί μια πορεία ίδια με αυτή της ανεργίας των νέων κάτω από 25 χρονών. Με άλλα λόγια όταν προσδοκούν υψηλή ανεργία, μεγαλύτερο ποσοστό των υποψηφίων για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα δηλώσουν κάποια στρατιωτική σχολή ως την πρώτη τους επιλογή στο μηχανογραφικό δελτίο. Είναι ενδιαφέρον πως πολλοί νέοι σε μια δημιουργική ηλικία θα προτιμούσαν το μισθό ενός στρατιωτικού από τα δεκαοκτώ, που δύσκολα παρεκκλίνει από μια σταθερή εξέλιξη μέχρι την ηλικία της συνταξιοδότησης. 
Τα αποτελέσματα μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις τάσεις της ζήτησης για ανώτατη εκπαίδευση. Οι αποφάσεις των νέων, είτε σπουδάσουν εντός ή εκτος των συνόρων θα καθορίσουν την προσφορά εξειδικευμένης εργασίας των επόμενων ετών, θα αλλάξουν τις ισορροπίες και θα διαμορφώσουν τη δομή της ελληνικής οικονομίας των επόμενων δεκαετιών.
Ρήγισσα Μεγαλοκονόμου
Υπ. Διδάκτωρ Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ, Η.Β.

   Image title